اطعام مؤمنین

اطعام مؤمنین، به‌معنای خوراندن و غذا دادن به برادران دینی، از آداب و سنت‌های مسلمانان است. پیامبرصلی الله علیه وآله آن را از بهترین اعمال معرفی کرده است. ولیمه، مهمانی، عقیقه، افطاری و نذری از انواع اطعام است. شیعیان بیشتر در ماه رمضان، غدیر خم، ایام مُحرّم، فاطمیّه، اربعین و دیگر مناسبت‌های مرتبط با اهل‌بیت علیهم السلام اطعام می‌دهند. این عمل، که ریشه در آیات قرآن و سیره معصومین علیهم السلام دارد، نه تنها نشانه ایمان، بلکه راهی برای رسیدن به مغفرت الهی و بهشت برین است.

اطعام در آیات و روایات

قرآن کریم در آیات متعددی، مؤمنان را به اطعام دیگران فراخوانده و آن را از ویژگی‌های نیکان و ابرار معرفی کرده است. خداوند در توصیف اهل بهشت می‌فرماید: وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً: و غذا را در عین دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر انفاق می‌کنند. این آیه که به «آیه اطعام» معروف است، به ماجرای اطعام امیرالمؤمنین علی علیه السلام، حضرت فاطمه سلام الله علیها و امام حسن و حسین علیهما السلام اشاره دارد که سه روز متوالی غذای افطار خود را به مسکین، یتیم و اسیر بخشیدند. خداوند در ادامه این آیه، آنان را به خاطر این ایثار، به بهشت و نعمت‌های الهی بشارت می‌دهد.

نیز در سوره بلد، اطعام در روزهای سخت و قحطی یکی از راه‌های عبور از گردنه دشوار آخرت معرفی شده است: أَوْ إِطْعَامٌ فِی یَوْمٍ ذِی مَسْغَبَةٍ: یا طعام دادن در روز گرسنگی و قحطی.

فضیلت اطعام در روایات

در منابع روایی شیعه، روایات فراوانی درباره فضیلت و ثواب اطعام مؤمنان وارد شده است.

• پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می‌فرمایند: «خَيْرُكُمْ مَنْ أَطْعَمَ الطَّعَامَ، وأَفْشَى السَّلَامَ، وصَلَّى والنَّاسُ نِيَامٌ»: بهترین شما کسی است که مردم را اطعام کند، سلام را آشکار سازد و هنگامی که مردم در خوابند، نماز بگزارد.
• امام صادق علیه السلام نیز در روایتی پاداش اطعام مؤمن را این گونه بیان می‌فرمایند: «مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً حَتَّى يَشْبَعَهُ لَمْ يَدْرِ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مَا لَهُ مِنَ الْأَجْرِ فِي الْآخِرَةِ، لَا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَلَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ إِلَّا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ»: هر کس با اطعام خود مؤمنی را سیر کند، احدی از خلائق خدا - نه فرشته مقرب و نه پیامبر مرسل - از پاداش اخروی او آگاه نیست، مگر خداوند پروردگار جهانیان.
• از امام باقر علیه السلام روایت شده که فرمود: «إِطْعَامُ مُسْلِمٍ يَعْدِلُ عِتْقَ نَسَمَةٍ»: طعام دادن به یک مسلمان، برابر با آزاد کردن یک برده است.
• در روایت دیگری، امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «مِنْ مُوجِبَاتِ مَغْفِرَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِطْعَامُ الطَّعَامِ»: «از موجبات آمرزش خداوند، اطعام و غذا دادن است.

ثواب و برکات اطعام مؤمنان

بر اساس روایات، اطعام مؤمنان افزون بر پاداش اخروی، برکات دنیوی نیز به همراه دارد.

• رسول خدا صلی الله علیه وآله فرموده‌اند: «الرِّزْقُ أَسْرَعُ إِلَى مَنْ يُطْعِمُ الطَّعَامَ مِنَ السِّكِّينِ فِي السَّنَامِ»: «روزی به کسی که اطعام می‌کند، سریع‌تر از چاقو در کوهان شتر می‌رسد».
• از دیگر برکات اطعام، این است که مهمانان مؤمن با ورود به خانه، گناهان صاحبخانه را با خود می‌برند. امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «إِنَّهُمْ إِذَا دَخَلُوا مَنْزِلَكَ دَخَلُوا بِمَغْفِرَتِكَ وَمَغْفِرَةِ عِيَالِكَ، وَإِذَا خَرَجُوا مِنْ مَنْزِلِكَ خَرَجُوا بِذُنُوبِكَ وَذُنُوبِ عِيَالِكَ»: «همانا آنان (مؤمنانی که اطعام می‌شوند) چون وارد خانه تو شوند، با آمرزش تو و خانواده‌ات وارد می‌شوند و چون از خانه‌ات بیرون روند، گناهان تو و خانواده‌ات را با خود می‌برند».

اطعام مؤمنین در عید غدیر خم

از نام‌های روز غدیر «يوم اطعام الطعام» است. در این روز شریف اطعام مؤمنین و افطار دادن ثواب زیادی دارد. در سالی که روز جمعه و غدیر با هم مصادف بود، امیرالمؤمنین علیه السلام بعد از خطبه‌ها با فرزندان و شیعیانش به منزل حضرت مجتبی علیه السلام تشریف بردند. برای صرف غذایی که پیشتر برای آن بزرگواران تهیه شده بود.

در این روز شریف سزاوار است دوستان امیرالمؤمنین علیه السلام به حد وسع بهترین مجالس و پذیرایی‌ها را انجام دهند، و به مؤمنینی که اقدام به این امر می‌نمایند مساعدت مالی و فکری نمایند، تا در ثواب آنها شریک شوند و مجلس از ابهت شایسته‌ای برخوردار شود.

حضرت امام باقرعلیه السلام به نقل از رسول گرامی صلی الله علیه وآله فرموده است:

• «عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ: مَنْ أَطْعَمَ ثَلاَثَةَ نَفَرٍ مِنَ اَلْمُسْلِمِينَ أَطْعَمَهُ اَللَّهُ مِنْ ثَلاَثِ جِنَانٍ فِي مَلَكُوتِ اَلسَّمَاوَاتِ - اَلْفِرْدَوْسِ وَ جَنَّةِ عَدْنٍ وَ طُوبَى شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي جَنَّةِ عَدْنٍ غَرَسَهَا رَبُّنَا بِيَدِهِ». : هر کس سه تن از مسلمانان را غذا دهد، خداوند او را از سه بهشت در ملکوت آسمان‌ها غذا خواهد داد: فردوس، بهشت عدن و طوبی؛ درختی که از بهشت عدن بر آید و پروردگار ما با دست قدرت خودش آن را کاشته است.

دعوت کردن برادران و خواهران ایمانی در روز غدیر و اطعام آنان، نشانه‌ای برای جشن و شادی است، و حضرت امام رضاعلیه السلام فرموده است:

• «وَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً كَانَ كَمَنْ أَطْعَمَ جَمِيعَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ اَلصِّدِّيقِينَ»:هر کس مؤمنی را در آن (روز یعنی روز غدیر) غذا دهد، مانند آن است که همه پیامبران علیهم السلام و صدیقین را غذا داده است.