محمد رضا مامقانی
محمدرضا مامقانی (۱۳۷۳–۱۴۴۷ق / ۱۳۳۲–۱۴۰۴ش)، فقیه، استاد حوزه علمیه، پژوهشگر علم رجال، درایه و حدیث و مصحح متون اسلامی بود. او فرزند محمدعلی مامقانی، ملقب به محییالدین، و نوه عبدالله مامقانی، مؤلف تنقیح المقال فی علم الرجال، بود.[۱]
بخش مهمی از فعالیت علمی مامقانی به تحقیق، استدراک و انتشار آثار رجالی و حدیثی خاندان مامقانی اختصاص داشت. معجم الرموز والإشارات، تحقیق و استدراک تنقیح المقال فی علم الرجال و تحقیق و حاشیه بر مقباس الهدایة فی علم الدرایة از آثار و فعالیتهای شناختهشده اوست.[۲]
زندگی و خاندان
محمدرضا مامقانی در سال ۱۳۷۳ق، برابر با ۱۳۳۲ش، در نجف به دنیا آمد. خاندان او از خانوادههای علمی و فقهی شیعه بود که چند نسل از عالمان آن در حوزه علمیه نجف فعالیت داشتند.
پدر او، شیخ محمدعلی مامقانی، ملقب به محییالدین، از عالمان و فقیهان نجف بود و در سال ۱۴۲۹ق درگذشت. جد او، عبدالله مامقانی، فقیه، اصولی و رجالی شیعه و مؤلف کتاب تنقیح المقال فی علم الرجال بود. محمدحسن مامقانی، جد اعلای او، نیز از فقیهان و شاگردان شیخ مرتضی انصاری به شمار میرفت.[۳]
نسب مادری محمدرضا مامقانی به خاندان علمی کاشفالغطاء میرسید.[۴]
تحصیلات
مامقانی دوران کودکی و نوجوانی خود را در نجف گذراند. او همزمان با تحصیل در مدارس رسمی، فراگیری علوم حوزوی را آغاز کرد و مقدمات و سطوح حوزه را نزد استادان نجف آموخت. بر اساس زندگینامه منتشرشده از او، در دانشکده فقه نیز تحصیل کرد و رتبه نخست را به دست آورد.[۵]
در سال ۱۳۹۱ق، در پی فشارهای حکومت بعث عراق، همراه خانواده به ایران مهاجرت کرد. او پس از مدتی اقامت در مشهد، به قم رفت و تحصیلات عالی حوزوی خود را در حوزه علمیه قم ادامه داد.[۶]
مامقانی در کنار فقه و اصول، در زمینه رجال، درایه، حدیث، تراجم و نسخهشناسی به مطالعه و پژوهش پرداخت. این حوزهها بخش عمده فعالیتهای علمی و آثار منتشرشده او را تشکیل میدهند.
استادان
از استادان محمدرضا مامقانی در نجف، قم و تهران نامهای زیر گزارش شده است:
- میرزا کاظم تبریزی؛
- سید محمد روحانی؛
- سید ابوالقاسم کوکبی؛
- سید محمدباقر حجت طباطبایی؛
- میرزا جواد تبریزی؛
- حسین وحید خراسانی؛
- مرتضی مطهری، در برخی درسها و جلسات علمی تهران.
مامقانی پس از طی مراحل تحصیل، به تدریس علوم حوزوی، بهویژه مباحث رجال و درایه، پرداخت.[۷]
فعالیتهای علمی
فعالیتهای علمی مامقانی را میتوان در چند حوزه دستهبندی کرد:
- تدریس علوم حوزوی، رجال و درایه؛
- تألیف آثار رجالی، حدیثی و کتابشناختی؛
- تحقیق و تصحیح متون کهن شیعه؛
- استدراک و تکمیل آثار خاندان مامقانی؛
- شناسایی رموز، نشانهها، کنیهها و القاب در منابع حدیثی و رجالی؛
- تحقیق درباره مباهله و گزارشهای حدیثی مرتبط با اهلبیت علیهمالسلام؛
- نظارت بر انتشار آثار علمی و رجالی.
یکی از محورهای اصلی فعالیت او، تحقیق و انتشار مجدد آثار عبدالله مامقانی بود. نسخه جدید تنقیح المقال فی علم الرجال با تحقیق، استدراک و همکاری محمدرضا مامقانی و شماری از پژوهشگران منتشر شد.
آثار
آثار محمدرضا مامقانی شامل تألیفات مستقل، مقالات، تحقیقات، تصحیحات و استدراکهای رجالی و حدیثی است. در تعیین نقش او در هر اثر باید میان «مؤلف»، «محقق»، «مصحح» و «ناظر علمی» تفکیک کرد.
تألیفات و مقالات
| ردیف | عنوان | موضوع | مشخصات یا ناشر |
|---|---|---|---|
| ۱ | مَسرَد تنقیح المقال فی علم الرجال | نمایه و راهنمای تنقیح المقال | مؤسسة آلالبیت علیهمالسلام لإحیاء التراث |
| ۲ | علم النسب | نسبشناسی و جایگاه علم نسب | انتشارات مولود کعبه |
| ۳ | الکنی والألقاب التی یعبّر بها فی الأخبار عن الرسول والأئمة الأطهار | کنیهها و القاب پیامبر و امامان علیهمالسلام در روایات | انتشارات مولود کعبه |
| ۴ | معجم الرموز والإشارات | فرهنگ رموز و نشانههای منابع رجالی و حدیثی | مطبعه مهر |
| ۵ | المباهلة بروایة صاحب الإقبال | بررسی روایتی از واقعه مباهله | مجله علوم حدیث |
تحقیق، تصحیح و احیای آثار
| ردیف | عنوان اثر | نقش محمدرضا مامقانی | توضیحات |
|---|---|---|---|
| ۱ | تنقیح المقال فی علم الرجال | تحقیق، استدراک و همکاری در احیای اثر | تألیف عبدالله مامقانی |
| ۲ | مقباس الهدایة فی علم الدرایة | تحقیق، تصحیح و حاشیه | تألیف عبدالله مامقانی؛ منتشرشده بهوسیله مؤسسة آلالبیت علیهمالسلام لإحیاء التراث |
| ۳ | مخزن المعانی فی ترجمة المحقق المامقانی | تحقیق و آمادهسازی | درباره زندگی و آثار عبدالله مامقانی |
| ۴ | عقیلة الوحی | تحقیق و احیای اثر | درباره زندگی و فضائل حضرت زینب سلاماللهعلیها |
| ۵ | الکلمة الغراء فی تفضیل الزهراء سلاماللهعلیها | تحقیق و احیای رساله | درباره فضائل حضرت زهرا سلاماللهعلیها |
| ۶ | مرآة الکمال لمن رام درک مصالح الأعمال | تحقیق و آمادهسازی | اثری در زمینه اخلاق و اعمال |
| ۷ | مثالب النواصب | تحقیق و تصحیح | از آثار تحقیقشده بهوسیله محمدرضا مامقانی |
| ۸ | گذری بر مقاله «تنقیح المقال در قاموس الرجال» | نظارت و اشراف علمی | نقد و بررسی مطالب مرتبط با تنقیح المقال |
| ۹ | المباهلة بروایة صاحب الإقبال | تحقیق حدیثی | بررسی روایت مباهله بر اساس نقل سید بن طاووس |
فهرست گستردهتری از آثار، تحقیقات و نسخههای دیجیتال مرتبط با مامقانی در کتابخانه دیجیتال نور ارائه شده است.
رویکرد پژوهشی
مامقانی در تحقیقات خود به مطالعه نسخههای مختلف، شناسایی اختلاف نسخهها، توضیح اصطلاحات رجالی و حدیثی و تکمیل آثار پیشینیان توجه داشت. بخش مهمی از فعالیتهای او به احیای میراث علمی پدر، جد و دیگر عالمان خاندان مامقانی اختصاص داشت.
کتاب معجم الرموز والإشارات برای توضیح رموز، اختصارات و نشانههای مورد استفاده در آثار حدیثی و رجالی تدوین شده است. تحقیقات او بر تنقیح المقال و مقباس الهدایة نیز با هدف تصحیح، استدراک و تسهیل استفاده پژوهشگران از این آثار انجام شد.
درگذشت
محمدرضا مامقانی روز دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ش، برابر با ۵ رمضان ۱۴۴۷ق، در ۷۲سالگی درگذشت.[۸]
مراسم تشییع او در قم، از مسجد امام حسن عسکری علیهالسلام بهسوی حرم حضرت معصومه سلاماللهعلیها برگزار شد.[۹] سپس پیکر او برای تدفین به نجف منتقل شد.
پانویس
- ↑ «زندگینامه محمدرضا مامقانی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- ↑ «آیتالله محمدرضا مامقانی درگذشت»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- ↑ «زندگینامه محمدرضا مامقانی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- ↑ «آیتالله محمدرضا مامقانی دار فانی را وداع گفت»، خبرگزاری شفقنا، ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- ↑ «آیتالله محمدرضا مامقانی دار فانی را وداع گفت»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «آیتالله محمدرضا مامقانی درگذشت»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «مامقانی، محمدرضا»، ویکینور.
- ↑ «مامقانی، محمدرضا»، ویکینور، بخش وفات.
- ↑ «گزارش تصویری مراسم تشییع پیکر آیتالله محمدرضا مامقانی»، خبرگزاری شفقنا، ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
منابع
- «زندگینامه محمدرضا مامقانی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.
- «مامقانی، محمدرضا»، ویکینور.
- «فهرست آثار محمدرضا مامقانی»، کتابخانه دیجیتال نور.
- «آیتالله محمدرضا مامقانی درگذشت»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «آیتالله محمدرضا مامقانی دار فانی را وداع گفت»، خبرگزاری شفقنا، ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «گزارش تصویری مراسم تشییع پیکر آیتالله محمدرضا مامقانی»، خبرگزاری شفقنا، ۵ اسفند ۱۴۰۴ش.