محمد بن احمد نیشابوری (معدّل)
ابوعلی محمد بن احمد بن بالویه نیشابوری معدل، متولد۲۸۰ هجری قمری،از محدثان و عالمان برجسته نیشابور در سده سوم و چهارم هجری. عنوان «معدل» به معنای کسی است که به حرفه تعدیل شهود و راویان اشتغال داشته و در علم رجال و ارزیابی محدثان تبحر داشته است.
جایگاه رجالی[۱]
وی از محدثان موثق و مورد اعتماد در نیشابور بود. ابوبکر برقانی (محدث نامدار) درباره وی گفته است: «ثقه» (مورد اعتماد است). او در نیشابور به تعدیل راویان و شهود اشتغال داشت و از جایگاه علمی والایی برخوردار بود. حاكم در «المستدرک» و ذهبى نيز در «تلخيص المستدرک» فراوان از اين راوى نقل كرده و حدیث او را صحيح دانسته است. خطيب بغدادى و ابن جوزى: او را توثيق كرده اند. خطیب بغدادی: در «تاریخ بغداد» روایات وی را نقل کرده و به توثیق برقانی اشاره نموده است.
اساتید
ابوعلی نیشابوری از جمعی از محدثان برجسته نیشابور و دیگر شهرها حدیث شنید و روایت کرد، از جمله:
- عبدالله بن محمد بن شیرویه (ابن شیرویه)
- محمد بن اسحاق بن خزیمه (امام ابن خزیمه)
- محمد بن اسحاق سراج
- محمد بن صالح صَیمَری
- علی بن سعید عسکری
- و دیگران.
شاگردان
جمعی از محدثان نامدار از وی روایت کرده‌اند، از جمله:
- ابوبکر احمد بن محمد برقانی (که از وی حدیث شنید و درباره‌اش توثیق گفت)
- ابونعیم اصفهانی (احمد بن عبدالله اصفهانی)
- ابوعبدالله محمد بن عبدالله حافظ نیشابوری (حاکم نیشابوری)
وفات
ابوعلی نیشابوری در روز پنج‌شنبه آخر ماه شوال سال ۳۷۴ هجری قمری در نیشابور درگذشت. در این هنگام ۹۴ سال داشت. این خبر را ابوعبدالله حاکم نیشابوری (محمد بن عبدالله حافظ) نقل کرده است.
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن احمد بن بالويه نيشابورى معدّل (م ۳۷۴ ق) است. حاكم نيشابورى در «المستدرک على الصحيحين» حديث غدير را از محمد بن احمد بن بالويه روایت كرده است.[۳]