عید ولایت (کتاب)
«عید ولایت» در واقع برگرفته از مجموعه آثار و اندیشه‌های آیت الله جوادی آملی است. نگاه ایشان به واقعه غدیر، نگاهی فراتر از یک رویداد تاریخی است؛ ایشان غدیر را «عیدالله‌الأکبر» (بزرگ‌ترین عید الهی) می‌دانند که در آن، نعمت‌های معنوی الهی به بالاترین حد خود رسیده است.
هدف اصلی کتاب، تبیین جایگاه رفیع ولایت در اسلام و نشان دادن این حقیقت است که واقعه غدیر، نقطه‌ی اوج کامل‌شدن دین و تمام‌شدن نعمت الهی است. به عبارت دیگر، این کتاب در صدد است تا رابطه‌ی ناگسستنی میان ولایت و دین را از منظر قرآن، تاریخ و روایات به تصویر بکشد.
نویسنده
آیت الله عبدالله جوادی آملی، در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی (۱۹۳۳ میلادی) در شهر آمل، استان مازندران، در خانواده‌ای روحانی دیده به جهان گشود. تحصیلات ابتدایی را در زادگاه خود به پایان رساند و در سال ۱۳۲۵ش، برای تحصیل علوم دینی وارد حوزه علمیه آمل شد. در مدت پنج سال، مقدمات علوم حوزوی را از محضر پدرش، میرزا ابوالحسن جوادی آملی، فرا گرفت.
در سال ۱۳۲۹ش به تهران رفت و پنج سال در مدرسه مروی از محضر اساتیدی چون شیخ محمدتقی آملی، علامه شعرانی و مهدی الهی قمشه‌ای بهره برد. در سال ۱۳۳۴ش به حوزه علمیه قم هجرت کرد و نهایی‌ترین دروس حوزوی را در محضر آیات عظام بروجردی، امام خمینی، علامه طباطبایی و دیگران فرا گرفت.
او فیلسوف، فقیه، مفسر قرآن و از مراجع تقلید شیعه در قرن پانزدهم هجری شمسی است. بیش از شصت سال سابقه تدریس دروس فقه، فلسفه، عرفان و تفسیر را در کارنامه علمی خود دارد و سه دوره کامل اسفار اربعه ملاصدرا را تدریس کرده است.
درس تفسیر ایشان از سال ۱۳۵۵ش آغاز و پس از ۲۳ سال، در سال ۱۳۹۹ش به پایان رسید. از مسئولیت‌های مهم ایشان پس از انقلاب می‌توان به عضویت در مجلس خبرگان رهبری، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم و امامت جمعه قم اشاره کرد.
آثار
آیت‌الله جوادی آملی دارای تألیفات فراوانی در زمینه‌های تفسیر، فقه، فلسفه، عرفان، کلام و حدیث است. برخی از مهم‌ترین آنها عبارتند از:
- تفسیر تسنیم
- تفسیر موضوعی قرآن
- تفسیر سوره حمد
- تفسیر سوره توحید
- رحیق مختوم
- فلسفه صدرا
- عقلانیت شهود
- کتاب الصلاه
- کتاب الحج
- کتاب الخمس
- ، کتاب الصوم و الاعتکاف
- کتاب الزکاه
- کتاب الربا
- عفو و قصاص
- ادب فنای مقربان
- زن در آیینه جلال و جمال
- شمیم ولایت
- تحریر الرسالة الولایة شمس الوحی تبریزی
- امامت و توحید و عدل
- خانواده متعادل و حقوق آن
- بر بال اعتکاف
- تفسیر آموزشی سوره آل عمران
بیشتر بخوانید: "کتاب ظهور ولایت"
محتوای کتاب
کتاب «عید ولایت» به طور منظم در شش فصل یا بخش اصلی تدوین شده است که هر یک به زاویه‌ای از مسئله ولایت می‌پردازد:
- عید ولایت در قرآن: این بخش به بررسی آیات کلیدی قرآن، به ویژه آیه اکمال می‌پردازد. آیت الله جوادی آملی در این فصل، ولایت را «برترین نعمت معنوی» معرفی می‌کنند که در روز غدیر به اوج خود رسیده و باعث ناامیدی کافران از تضعیف اسلام شده است. همچنین به این نکته اشاره می‌شود که غدیر، روز معرفی کامل‌ترین کتاب تکوینی خداوند (انسان کامل) است.
- عید ولایت در تاریخ: در این فصل، نویسنده به بیان ابعاد تاریخی واقعه غدیر می‌پردازد. تأکید اصلی بر این است که جریان غدیر اختصاص به شخص حضرت علی علیه السلام ندارد، بلکه به اصل امامت و ولایت مربوط می‌شود و این، درسی همیشگی برای همه مسلمانان است. هدف از بازگویی این تاریخ، درک عمیق جایگاه امامت است، نه صرفاً مرور یک اتفاق هزار ساله.
- فاتح ولایت از زبان خود: این بخش به سخنان و بیانات گهربار خود حضرت علی علیه السلام در مورد ولایت و توحید اختصاص دارد. برای نمونه، به کلام ایشان اشاره شده که: «خدایی را که نبینم، عبادت نمی‌کنم». این بخش نشان می‌دهد که بهترین معرف برای حضرت علی علیه السلام، خداوند، پیامبر و خود ایشان هستند.
- اولین مدافع ولایت: در این فصل، به بررسی شخصیت‌ها و جریان‌هایی پرداخته می‌شود که در اولین لحظات پس از واقعه غدیر، از ولایت دفاع کردند. همچنین، به طور ضمنی، بر نقش و جایگاه دفاع عالمانه از اصل ولایت در طول تاریخ تأکید شده است.
- وارثان غدیر: این بخش به تبیین این نکته می‌پردازد که غدیر، نه تنها یک نقطه‌ی عطف تاریخی، بلکه سرآغاز امامت «وارثان بحق ملک و ملکوت» است. به عبارت دیگر، واقعه غدیر، خط سیر امامت را پس از پیامبر مشخص می‌کند و غدیر، عامل اصلی حفظ دین در طول تاریخ معرفی شده است.
- اهمیت و آداب عید ولایت: در نهایت، کتاب به بیان جایگاه والای این عید در اسلام و آداب و سنن مربوط به آن می‌پردازد. از جمله مواردی که در این بخش به آنها اشاره شده، اهمیت شکرگزاری از خداوند به خاطر تمسک به حبل ولایت است و اینکه غدیر، نقش ولایت را در استمرار رسالت و هدایت الهی نشان می‌دهد.