ثابت بن ودیعه انصاری (ابوسعید)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ثابت بن ودیعة بن خذام (یا زید/یزید بن ودیعه) انصاری اوسی |
| سرشناسی | صحابه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله، راوی حدیث، از حاضران در خیبر و صفین |
| تولد | در حجاز |
| وفات | در کوفه |
| محل دفن | کوفه (یا مدینه، به روایتی) |
| خویشان سرشناس | ودیعة بن خذام (پدر، از منافقان) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله |
| شاگردان | راویانی چون سلیمان بن داود طیالسی و دیگر محدثان |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | نقل حدیث، حضور در غزوات و جنگها |
| علت شهرت | اختلاف در نسب، و راوی حدیث غدیر |
ثابت بن ودیعة بن خذام انصاری اوسی، صحابه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله و از اهالی مدینه است که به دلیل اختلاف در نام پدر و جدش، همواره محل بحث صحابهنگاران بوده است. وی را از راویان حدیث غدیر و نیز از حاضران در غزوه خیبر و جنگ صفین دانستهاند.
زندگینامه
ثابت از تیره بنی عمرو بن عوف از قبیله اوس است.[۱] در نام خود او اختلافی نیست، اما درباره نام پدر و جدش میان منابع اختلاف چشمگیری دیده میشود. او را با عناوین «ثابت بن ودیعه»، «ثابت بن زید بن ودیعه» و «ثابت بن یزید بن ودیعه» معرفی کردهاند.[۲] همچنین نام جد او را «خذام»،[۳] «جذام»،[۴] «عمرو»[۵] و «وداعه»[۶] گفتهاند که مورد آخر، به نظر تصحیفی از «ودیعه» است. کنیه او را «ابوسعد»[۷] و «ابوسعید»[۸] آوردهاند.
ابن عبدالبر معتقد است که ثابت بن ودیعه، همان ثابت بن یزید بن ردیعه است که به جدش ودیعه منسوب شده است.[۹] اما ابن حجر، با اشاره به اختلاف نظر ابن سعد که آنان را دو نفر دانسته، و رد آن از سوی ابن اثیر، میان ثابت بن ودیعة بن خذام و ثابت بن یزید بن ودیعه فرق گذاشته و تأکید کرده است که ودیعه پدر ثابت بن ودیعه است و ثابت بن یزید بن ودیعه به مادرش (ابن ودیعه) منسوب است.[۱۰] ابن حجر در تهذیب التهذیب، نظر باوردی و ابونعیم را مبنی بر وجود دو شخصیت متفاوت نقل کرده، اما خود این دیدگاه را رد کرده و با استناد به نقل ابوداوود طیالسی که همین خبر را از ثابت بن ودیعه آورده، آنها را یک نفر دانسته است.[۱۱]
جایگاه رجالی
پدر وی، ودیعة بن خذام، از منافقان شمرده شده است.[۱۲] ثابت در غزوه خیبر حضور داشت و در جنگ صفین در کنار امام علی علیه السلام بود.[۱۳] او را از صحابه ساکن کوفه دانستهاند[۱۴] و به گفته ابن سعد، در پایان عمر خود در کوفه سکونت گزید،[۱۵] هرچند او را از صحابه اهل مدینه نیز برشمردهاند.[۱۶]
وی در زمره کسانی است که دو حدیث از پیامبر صلی الله علیه وآله نقل کردهاند،[۱۷] اما روایات بیشتری از او در منابع آمده است. یکی از مشهورترین روایات او، نهی از خوردن گوشت الاغ اهلی در غزوه خیبر است[۱۸] که آن را صحیح دانستهاند.[۱۹] در روایت دیگری که با اختلاف تعابیر نقل شده، از شکار سوسمار و پختن آن در حضور پیامبر سخن گفته که حضرت از خوردن آن خودداری کردند و فرمودند: «گروهی از بنیاسرائیل مسخ شدند و ما نمیدانیم اینها همان گروهاند یا نه».[۲۰] همچنین از وی درباره فضیلت غسل جمعه و پوشیدن بهترین لباس در این روز، حدیثی نقل شده است.[۲۱] نام وی در شمار راویان حدیث غدیر و نص پیامبر صلی الله علیه وآله بر امامت امام علی علیه السلام نیز دیده میشود.[۲۲]
روایت حدیث غدیر[۲۳]
یکی از صحابه که حدیث غدیر را نقل کرده ثابت بن ودیعه انصاری خزرجی مدنی، ابو سعید است.[۲۴] ابن عقده در «حدیث الولایة» و ابن اثیر در «اسد الغابة» و در «تاریخ آل محمد علیهم السلام»، حدیث غدیر را در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کردهاند، که از جمله کسانی که در مناشده حضرت به حدیث غدیر گواهی دادند ثابت بن ودیعه انصاری است.[۲۵]
پانویس
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۱
- ↑ الطبقات، ص۱۶۸ و ۲۲۹؛ معجم الصحابه، ج۱، ص۱۲۷؛ الاستیعاب، ج۱، ص۲۸۰
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶
- ↑ الثقات، ج۳، ص۴۳
- ↑ الطبقات، ص۲۲۹
- ↑ الاکمال، ص۶۰
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶
- ↑ الثقات، مشاهیر، ص۸۰
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۲۸۰
- ↑ الاصابة، ج۱، ص۵۱۳
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱، ص۵۳۷؛ مسند طیالسی، ص۱۶۹
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶؛ الاصابة، ج۱، ص۵۱۳
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۶
- ↑ الثقات، ص۴۳
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۱
- ↑ اسد الغابة، ج۱، ص۴۵۷
- ↑ تقریب التهذیب، ص۳۰۰؛ تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۳۷۵
- ↑ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۷۰
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۲۸۱؛ اسد الغابة، ج۱، ص۴۵۷
- ↑ سنن ابیداود، ج۲، ص۲۰۷؛ سنن نسائی، ج۷، ص۱۹۹؛ شرح معانی الآثار، ج۴، ص۱۹۷
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۱
- ↑ طرائف، ص۱۴۱
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۱۴۰.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۶، ص ۲۲۰
- ↑ اسد الغابة (ابن اثیر): ج ۳ ص ۳۰۷ و ج ۵ ص ۲۰۵. تاریخ آل محمد علیهم السلام: ص ۶۷.